Veri Yedekleme ve Felaket Kurtarma Temelleri

Geçen yıl bir müşterimiz beni aradığında saat gece yarısını geçiyordu. Sesi titriyordu: "Kubilay, sunucu çöktü, beş yıllık veri gitti." O gece birlikte sabaha kadar uğraştık — ve maalesef çok azını kurtarabildik. O telefon, bu yazıyı yazmamın asıl sebebi.

Veri kaybı "eğer olursa" değil, "ne zaman olursa" sorusudur. Disk arızası, fidye yazılımı, yanlış silme ya da doğal afet — hepsi birer olasılık. Hazırlıklı olmak ise bir seçenek değil, zorunluluktur.

Yedekleme Nedir, Ne Değildir?

Yedekleme, verilerinizin belirli bir andaki kopyasını güvenli bir yerde saklamaktır. Ancak şunu net söylemek gerekir: RAID bir yedekleme değildir. RAID disk arızasına karşı koruma sağlar, ama yanlışlıkla silinen ya da fidye yazılımıyla şifrelenen veriye karşı sizi korumaz. Çoğu kişi bu iki kavramı karıştırır ve sonunda pişman olur.

3-2-1 Yedekleme Kuralı

Sektörün altın standardı olan bu kuralı bir kez öğrenirseniz bir daha unutmazsınız:

• 3 kopya veri tutun (1 orijinal + 2 yedek)
• 2 farklı ortamda saklayın (örneğin yerel disk + bulut)
• 1 kopya mutlaka tesis dışında (off-site) olsun

Bu üç madde kulağa basit geliyor, ama uygulamayan şirket sayısı inanılmaz derecede fazla.

Yedekleme Türleri

Doğru stratejiyi seçmek için üç temel yedekleme türünü anlamak gerekir:

• Tam Yedek (Full Backup): Tüm verinin eksiksiz kopyası. En güvenli ama en yavaş ve en çok yer kaplayan yöntem.
• Artımlı Yedek (Incremental): Yalnızca son yedekten bu yana değişen verileri alır. Hızlı ve ekonomik, ama geri yükleme süreci daha karmaşık.
• Fark Yedek (Differential): Son tam yedekten bu yana değişen tüm verileri alır. İkisi arasında bir denge noktasıdır.

Çoğu kurumsal ortamda haftalık tam + günlük artımlı kombinasyonu en yaygın tercih.

Felaket Kurtarma (DR) Planı Nedir?

Yedekleme bir araçtır; felaket kurtarma ise bir stratejidir. DR planı şu soruları yanıtlamalıdır:

1. RTO (Recovery Time Objective): Sisteminiz en fazla ne kadar süre kapalı kalabilir? 2. RPO (Recovery Point Objective): En fazla ne kadar veri kaybını tolere edebilirsiniz? 3. Kurtarma sürecinde kim ne yapar? Sorumluluklar net mi? 4. Alternatif sistemlere nasıl geçiş yapılır?

Örneğin bir e-ticaret sitesi için RTO 1 saat, RPO ise 15 dakika olabilir. Bir iç muhasebe sistemi için bu süreler çok daha esnek olabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Yedekleri hiç test etmemek — "Yedek var" demek yeterli değil, "Yedekten geri döndüm" demek gerekir.
• Yedeklerin de şifrelenmediğini varsaymak.
• Yedekleme günlüklerini izlememek — Sessizce başarısız olan yedekler en tehlikelisidir.
• Bulut yedeklerini tek kurtarıcı saymak — Bulut sağlayıcınız da kesintiye uğrayabilir.

Son Söz

Yedekleme ve felaket kurtarma planı, sigorta poliçesi gibidir: Umarız kullanmak zorunda kalmazsınız, ama olduğunda dünyalar kadar değer taşır. Sisteminizi bugün değerlendirin, boşlukları tespit edin ve bir adım atın. Yarına bırakmak, o gece yarısı telefonu almak anlamına gelebilir.

Sorularınız ya da deneyimleriniz varsa yorumlarda buluşalım.