← Blog
09 Temmuz 2026· otomatik üretildi

Web Erişilebilirliği (a11y): Temel İlkeler

Web erişilebilirliği nedir, neden önemlidir ve WCAG rehberliğinde uygulanabilir temel ilkeler nelerdir? Kısa ve öz bir rehber.

#erişilebilirlik#a11y#web geliştirme#WCAG

Web'i herkes için kullanılabilir kılmak, uzun zamandır "iyi niyet" kategorisinde değerlendirilen ama artık giderek daha fazla zorunluluk haline gelen bir konu. "a11y" kısaltması — accessibility kelimesinin baş ve son harfi arasında 11 harf olduğu için türetilmiş — tam da bu gereksinimi simgeliyor: erişilebilirlik.

Peki bu sadece görme engelli kullanıcılara yönelik bir konu mu? Kesinlikle hayır. Geçici bir kol kırığı, parlak güneş altında telefon ekranına bakmak ya da yavaş internet bağlantısı… Bunların hepsi bizi bir noktada "engelli kullanıcı" konumuna düşürür. Erişilebilir bir web, aslında herkese daha iyi bir web demektir.

WCAG Nedir?

Web erişilebilirliğinin temel referans noktası, W3C tarafından yayımlanan Web Content Accessibility Guidelines (WCAG)'dır. Şu an yaygın olarak kullanılan sürüm WCAG 2.1'dir; 2.2 güncellemesi ise yeni kriterlerle birlikte devreye girmiştir. Tüm bu kriterler dört temel ilke etrafında toplanır: POUR.

POUR İlkeleri

1. Perceivable — Algılanabilir

Kullanıcılar, içeriği en az bir duyularıyla algılayabilmelidir.

  • Görsellere alt metni ekleyin.
  • Videolara altyazı ve transkript sağlayın.
  • Rengi tek başına bilgi taşımak için kullanmayın; renk körü kullanıcıları düşünün.
  • Metin ile arka plan arasındaki kontrast oranını en az 4.5:1 tutun (normal metin için).

2. Operable — İşletilebilir

Arayüzün tüm işlevleri yalnızca fareye bağlı kalmamalıdır.

  • Her şey klavye ile kullanılabilir olmalı.
  • Odak (focus) sırası mantıklı ve görünür olmalı.
  • Animasyonlar ve otomatik oynatılan içerikler kullanıcı tarafından durdurulabilmeli.
  • Başlık ve bağlantı metinleri bağlam dışında da anlaşılır olmalı ("buraya tıklayın" yerine "ürün kataloğunu indirin" gibi).

3. Understandable — Anlaşılabilir

İçerik ve arayüz davranışı öngörülebilir olmalıdır.

  • Sayfa dilini HTML'de lang niteliğiyle belirtin: <html lang="tr">.
  • Hata mesajları net, yönlendirici ve çözüm odaklı yazılsın.
  • Form alanlarında label kullanımı zorunlu; placeholder tek başına yeterli değil.
  • Beklenmedik sayfa yenilemeleri veya odak değişimlerinden kaçının.

4. Robust — Sağlam

İçerik, mevcut ve gelecekteki yardımcı teknolojilerle uyumlu olmalıdır.

  • Semantik HTML kullanın: <button>, <nav>, <main>, <article> gibi etiketler ekran okuyucular için kritiktir.
  • ARIA (Accessible Rich Internet Applications) niteliklerini yalnızca gerektiğinde ve doğru biçimde kullanın. "Kötü ARIA, ARIA olmamasından daha kötüdür."
  • Kodunuzu düzenli olarak axe, Lighthouse veya NVDA/VoiceOver gibi araçlarla test edin.

Nereden Başlamalı?

Erişilebilirliği projenin sonuna bırakmak, teknik borç biriktirmenin en garantili yollarından biridir. Bunun yerine:

1. Tasarım aşamasında renk kontrastı ve tipografi kararlarını a11y gözüyle alın. 2. Geliştirme sürecinde semantik HTML ve klavye erişimini varsayılan kabul edin. 3. Test aşamasında otomatik araçları ve gerçek kullanıcı testlerini birlikte kullanın. Otomatik araçlar, sorunların yalnızca ~%30'unu yakalar.

Son Söz

Web erişilebilirliği bir "özellik" değil, kalite standardıdır. Hem yasal düzenlemeler (AB Erişilebilirlik Yasası, ADA vb.) hem de arama motoru optimizasyonu açısından önemi her geçen gün artıyor. Ama en önemlisi: erişilebilir bir ürün inşa etmek, teknolojiyi gerçekten insani kılmak demektir.

Küçük adımlarla başlayın — bir alt etiketi, doğru bir label, görünür bir odak halkası. Her biri gerçek bir fark yaratır.